Elizbarrutiko Artxiboaren ibilbidea, 1862. urtean hasten da, Gasteizko Elizbarrutiaren sorrerarekin. Pio IX Aita Sainduak 1861.eko irailean emandako In Celsissima Eraikitze Bulda delarik bere lehen dokumentua. Bulda hau 1862. eko apirilaren 28an Arabako zaindaria den San Prudentzioren egunean bete zen sortze-dekretu baten bitartez.

Hala ere, Artxiboko agirien gehiengoa data horren aurrekoa da. Dokumenturik zaharrena 1222. urtekoa dugu, Gasteizko Santa Maria Katedraleko Batzarre Fondokoa. Dokumentu honek Armentiako Kolegiataren izateari buruzko testigantza ematen digu, nola IX mendean, Kolegiata hau Calahorrako Gotzaindegian sartuta zegoen, Fortunio II Gotzaia, 1087. urtean hil eta Gotzaindegia desagertu arte. Ondoren Calahorrako Pastoralgoan mugatua gelditu zen.